Ferula Communis (Άρτηκας)

Άρτηκας ή Νάρθηκας (Ferula commumis)
Οικογένεια: Σκιαδιοφόρα (Umbeliferae)
Γένος: Φέρουλα (Ferula)

Ο Νάρθηκας είναι ένα πολύ γνωστό πολυετές, ποώδες φυτό με χοντρό βλαστό και γερή ρίζα που μπορεί να φτάσει μέχρι και 3 μέτρα ύψος. Ανήκει, μαζί με 60 περίπου άλλα είδη που φυτρώνουν στις παραμεσόγειες περιοχές και στη Δ. Ασία, στο γένος Φέρουλα (Ferula) της οικογένειας των Σκιαδοφόρων (Umbeliferae) στην ίδια δηλαδή οικογένεια με το Σέλινο, το Γλυκάνισο, το Μαϊντανό και τον Άνηθο με τον οποίο μοιάζουν πολύ. Τα φύλλα του είναι σύνθετα, λεπτά, πολυσχιδή με γραμμοειδή φυλλάρια και θυμίζουν αυτά του άνηθου. Τα άνθη του είναι μικρά και κίτρινα, με πέντε πέταλα. Εμφανίζονται σε μεγάλες ταξιανθίες στην κορυφή των βλαστών από τον Απρίλιο έως το Μάιο. Όλα τα είδη του γένους είναι αρωματικά και μερικά χρησιμοποιούνται στη φαρμακευτική.

Η Φέρουλα η κοινή (Ferula commumis) όπως είναι το επιστημονικό όνομα του Νάρθηκα ή Κοινού άρτηκα φυτρώνει σε πεδινά μέρη και κατά μήκος των δρόμων. Ο βλαστός της, που είναι παχύς και γραμμωτός, φθάνει ως και 3 μ. ύψος. Κάνει πολλά σκιάδια, με πάρα πολλά άνθη και φύλλα μεγάλα, ιδιαίτερα αυτά της βάσης. Είναι φυτό δηλητηριώδες και τα ζώα αποφεύγουν να το βόσκουν. Το φυτό αυτό είναι ο "νάρθηξ" των αρχαίων ελλήνων. Κατά τη Μυθολογία στο βλαστό του φυτού αυτού έκρυψε ο Προμηθέας το "ιερόν πυρ" όταν το έκλεψε από τον Όλυμπο και τους Θεούς για να το φέρει στους κοινούς θνητούς.

Πράγματι, το εσωτερικό του βλαστού του νάρθηκα είναι πλούσιο σε εντεριώνη. Αυτό το βλαστό χρησιμοποιούσαν παλιά οι ναυτικοί με τον ίδιο έξυπνο τρόπο που τον χρησιμοποίησε και ο Προμηθέας. Τον άναβαν σε μια άκρη του με αποτέλεσμα το εσωτερικό του να καίγεται πάρα πολύ αργά, σαν την "καύτρα" του τσιγάρου. Έτσι διατηρούσαν τη φωτιά στα δύσκολα ταξίδια τους. Το μαλακό εσωτερικό του και η ευλυγισία του ξερού βλαστού ενός νάρθηκα αξιοποιήθηκε από τους αρχαίους Έλληνες και με έναν άλλο τρόπο. Το άνοιγαν κατά μήκος και το τοποθετούσαν για να περιβάλλουν και να ακινητοποιήσουν κάποιο ανθρώπινο μέλος που είχε υποστεί κάταγμα. Για το λόγο αυτό σήμερα, κάθε προστατευτικό που ακινητοποιεί ένα μέλος, εκτός από το γύψο, ονομάζεται συνήθως "νάρθηκας".

Στη χώρα μας, εκτός από τον Κοινό Νάρθηκα αυτοφύονται άλλα 2 είδη. Η Φέρουλα η χιλίανθος (F. chiliantha) μοιάζει πολύ με το Νάρθηκα αλλά είναι πιο ισχυρή και έχει περισσότερα άνθη. Αυτοφύεται στα νησιά του Αν. Αιγαίου. Τέλος είναι και η Φέρουλα φερουλάγκο (F. ferulago) ή Μικρός άρτηκας, ένα είδος που δίνει άτομα σχετικά μικρά. Και τα 3 είδη του γένους Φέρουλα είναι γνωστά και με τα ονόματα Άρτηκες, Νάρθηκες, Κουφόξυλα, Ανάθρηκες, Βανούκες κλπ. Μορφολογικά παρόμοια φυτά είναι και τα είδη του γένους Φερουλάγο (Ferulago), γνωστά συχνά με τα ίδια ονόματα.